Απαραίτητες εξετάσεις στο δεύτερο τρίμηνο εγκυμοσύνης

Το δεύτερο τρίμηνο, από τη 14η έως και τη 27η εβδομάδα κύησης, είναι συχνά η περίοδος κατά την οποία η έγκυος αισθάνεται περισσότερη ενέργεια και αρχίζει να αντιλαμβάνεται τις κινήσεις του εμβρύου. Οι εξετάσεις στο δεύτερο τρίμηνο εγκυμοσύνης, όμως, έχουν καθοριστικό ρόλο: επιβεβαιώνουν ότι η ανατομία, η ανάπτυξη και η λειτουργία του πλακούντα εξελίσσονται σωστά, ενώ επιτρέπουν την έγκαιρη αναγνώριση καταστάσεων που χρειάζονται στενότερη παρακολούθηση.

Η παρακολούθηση δεν είναι ίδια για όλες τις κυήσεις. Η ηλικία της εγκύου, το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό, προηγούμενη κύηση με επιπλοκές, πολύδυμη κύηση, παθήσεις όπως υπέρταση ή σακχαρώδης διαβήτης, καθώς και ευρήματα του πρώτου τριμήνου διαμορφώνουν ένα εξατομικευμένο πλάνο εξετάσεων.

Δεύτερο τρίμηνο εγκυμοσύνης: Εξετάσεις σε κάθε επίσκεψη

Οι τακτικές μαιευτικές επισκέψεις αποτελούν τη βάση της ασφαλούς παρακολούθησης. Σε κάθε ραντεβού αξιολογούνται η αρτηριακή πίεση, το σωματικό βάρος και τυχόν συμπτώματα, όπως πονοκέφαλος, διαταραχές όρασης, αιμορραγία, πόνος ή οιδήματα. Ελέγχονται επίσης τα ούρα, όταν υπάρχει σχετική ένδειξη, για λεύκωμα ή γλυκόζη.

Ο ιατρός παρακολουθεί την ανάπτυξη της μήτρας και, όσο προχωρά η κύηση, την καρδιακή λειτουργία του εμβρύου και τις κινήσεις του. Η συζήτηση με την έγκυο είναι εξίσου ουσιαστική με τις μετρήσεις: επίμονο άλγος, κολπικές εκκρίσεις με ασυνήθιστα χαρακτηριστικά, συσπάσεις ή σημαντική μεταβολή στην καθημερινή κατάσταση πρέπει να αξιολογούνται χωρίς καθυστέρηση.

Υπερηχογράφημα Β΄ επιπέδου: Η βασική εξέταση

Το υπερηχογράφημα ανατομίας ή υπερηχογράφημα Β΄ επιπέδου πραγματοποιείται συνήθως μεταξύ 18ης και 22ης εβδομάδας. Είναι η πιο λεπτομερής υπερηχογραφική αξιολόγηση της εμβρυϊκής ανατομίας και δεν περιορίζεται στην επιβεβαίωση του φύλου, εφόσον οι γονείς επιθυμούν να το γνωρίζουν.

Εξετάζονται συστηματικά ο εγκέφαλος, το πρόσωπο, η σπονδυλική στήλη, η καρδιά, οι πνεύμονες, το στομάχι, οι νεφροί, η ουροδόχος κύστη, το κοιλιακό τοίχωμα, τα άκρα και ο ομφάλιος λώρος. Παράλληλα, καταγράφονται οι βιομετρικές μετρήσεις του εμβρύου, η θέση και η μορφολογία του πλακούντα, η ποσότητα αμνιακού υγρού και το μήκος του τραχήλου όπου ενδείκνυται.

Το φυσιολογικό αποτέλεσμα είναι ιδιαίτερα καθησυχαστικό, αλλά δεν αποκλείει απολύτως κάθε πιθανή πάθηση. Αντίστοιχα, ένα ασαφές ή ύποπτο εύρημα δεν σημαίνει αυτομάτως πρόβλημα. Μπορεί να χρειαστεί επανέλεγχος σε εξειδικευμένο κέντρο εμβρυομητρικής ιατρικής, στοχευμένος υπερηχογραφικός έλεγχος ή γενετική συμβουλευτική, ώστε η ερμηνεία να είναι ακριβής και ψύχραιμη.

Έλεγχος τραχήλου και κίνδυνος πρόωρου τοκετού

Η μέτρηση του μήκους του τραχήλου με διακολπικό υπερηχογράφημα μπορεί να γίνει κατά το υπερηχογράφημα Β΄ επιπέδου ή νωρίτερα, ιδιαίτερα σε γυναίκες με ιστορικό πρόωρου τοκετού, επεμβάσεων στον τράχηλο, πολύδυμη κύηση ή συμπτώματα που δημιουργούν υποψία πρόωρης δραστηριότητας της μήτρας.

Ο βραχύς τράχηλος δεν αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο σε κάθε περίπτωση. Η εβδομάδα κύησης, το ιστορικό και η ύπαρξη ή όχι διαστολής καθορίζουν εάν αρκεί στενότερη παρακολούθηση ή απαιτείται ειδική θεραπευτική παρέμβαση.

Πότε χρειάζεται εμβρυϊκό υπερηχοκαρδιογράφημα;

Το εμβρυϊκό υπερηχοκαρδιογράφημα είναι εξειδικευμένος έλεγχος της καρδιάς του εμβρύου, συνήθως μεταξύ 20ής και 24ης εβδομάδας. Δεν απαιτείται σε όλες τις κυήσεις. Προτείνεται, μεταξύ άλλων, όταν υπάρχει ύποπτο καρδιακό εύρημα στο υπερηχογράφημα Β΄ επιπέδου, οικογενειακό ιστορικό συγγενούς καρδιοπάθειας, σακχαρώδης διαβήτης πριν από την κύηση, κύηση μετά από υποβοηθούμενη αναπαραγωγή σε επιλεγμένες περιπτώσεις ή συγκεκριμένα ευρήματα στον γενετικό έλεγχο.

Αιματολογικός έλεγχος και εξέταση για διαβήτη κύησης

Στο δεύτερο τρίμηνο αξιολογείται η γενική αίματος, ιδίως όταν υπάρχει ιστορικό αναιμίας, συμπτώματα κόπωσης ή προηγούμενο μη φυσιολογικό αποτέλεσμα. Η σιδηροπενία είναι συχνή στην εγκυμοσύνη, όμως η λήψη σιδήρου πρέπει να βασίζεται σε εργαστηριακά ευρήματα και ιατρική οδηγία, ώστε η δόση και η διάρκεια να είναι κατάλληλες.

Ο έλεγχος για σακχαρώδη διαβήτη κύησης πραγματοποιείται συνήθως μεταξύ 24ης και 28ης εβδομάδας, με δοκιμασία ανοχής γλυκόζης σύμφωνα με το πρωτόκολλο που εφαρμόζει ο θεράπων ιατρός και το συνεργαζόμενο εργαστήριο. Σε γυναίκες υψηλού κινδύνου, για παράδειγμα με παχυσαρκία, σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, προηγούμενο διαβήτη κύησης ή ισχυρό οικογενειακό ιστορικό, ο έλεγχος μπορεί να γίνει νωρίτερα ή να επαναληφθεί.

Η διάγνωση δεν αποτελεί λόγο πανικού. Με εξατομικευμένη διατροφική καθοδήγηση, τακτικές μετρήσεις γλυκόζης και, όταν χρειάζεται, φαρμακευτική αγωγή, οι περισσότερες γυναίκες έχουν πολύ καλή ρύθμιση και ασφαλή πορεία κύησης.

Ομάδα αίματος, αντισώματα και Rh αρνητικό

Σε έγκυες με Rh αρνητική ομάδα αίματος, ο έλεγχος έμμεσης Coombs επαναλαμβάνεται σύμφωνα με το μαιευτικό πρωτόκολλο, συχνά κοντά στην 28η εβδομάδα. Η εξέταση ανιχνεύει αντισώματα που μπορεί να έχουν δημιουργηθεί έναντι των ερυθρών αιμοσφαιρίων του εμβρύου.

Εάν η έγκυος είναι Rh αρνητική και δεν έχει ήδη αναπτύξει αντισώματα, προγραμματίζεται η προφύλαξη με anti-D ανοσοσφαιρίνη στον κατάλληλο χρόνο. Η ίδια ανάγκη μπορεί να προκύψει μετά από αιμορραγία, τραυματισμό, επεμβατική πράξη ή άλλο περιστατικό που ενδέχεται να προκαλέσει εμβρυομητρική αιμορραγία.

Γενετικός έλεγχος και αμνιοπαρακέντηση

Ο μη επεμβατικός προγεννητικός έλεγχος DNA εμβρύου στο μητρικό αίμα μπορεί να πραγματοποιηθεί ήδη από το πρώτο τρίμηνο, αλλά ενίοτε συζητείται και αργότερα, εφόσον δεν έχει γίνει. Πρόκειται για εξέταση διαλογής και όχι για διαγνωστική εξέταση. Δεν αντικαθιστά το υπερηχογράφημα Β΄ επιπέδου, ούτε δίνει απάντηση για κάθε γενετική ή ανατομική πάθηση.

Όταν προκύψει αυξημένος κίνδυνος από τον προγεννητικό έλεγχο ή σημαντικό υπερηχογραφικό εύρημα, μπορεί να προταθεί αμνιοπαρακέντηση, συνήθως μετά τη 15η εβδομάδα. Μέσω λήψης αμνιακού υγρού πραγματοποιείται χρωμοσωμικός και, όπου ενδείκνυται, πιο εξειδικευμένος μοριακός γενετικός έλεγχος. Η απόφαση λαμβάνεται μετά από αναλυτική ενημέρωση για το αναμενόμενο διαγνωστικό όφελος, τους περιορισμούς και τον μικρό αλλά υπαρκτό επεμβατικό κίνδυνο.

Εξετάσεις που δεν γίνονται πάντα σε όλες τις εγκύους

Καλλιέργεια ούρων, έλεγχος θυρεοειδικής λειτουργίας, λοιμωξιολογικές εξετάσεις, Doppler μητριαίων ή ομφαλικών αγγείων και επαναληπτικοί υπέρηχοι ανάπτυξης γίνονται όταν υπάρχει συγκεκριμένη ένδειξη. Η αλόγιστη διενέργεια εξετάσεων δεν προσθέτει απαραίτητα ασφάλεια. Αντίθετα, η σωστή επιλογή της κατάλληλης εξέτασης, στον κατάλληλο χρόνο, προσφέρει ουσιαστική πληροφορία και αποφεύγει περιττό άγχος.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε κυήσεις υψηλού κινδύνου, όπως σε υπέρταση, αυτοάνοσα νοσήματα, νεφροπάθεια, ιστορικό περιορισμένης εμβρυϊκής ανάπτυξης, πολύδυμη κύηση ή κύηση μετά από εξωσωματική γονιμοποίηση. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η παρακολούθηση οργανώνεται με μεγαλύτερη συχνότητα και με συνεργασία των κατάλληλων ειδικοτήτων.

Το δεύτερο τρίμηνο είναι η κατάλληλη στιγμή να θέσετε κάθε ερώτηση που σας απασχολεί και να γνωρίζετε ακριβώς ποια εξέταση γίνεται, γιατί προτείνεται και τι μπορεί να δείξει. Η ενημερωμένη έγκυος δεν χρειάζεται να ερμηνεύει μόνη της αποτελέσματα: χρειάζεται έναν εξειδικευμένο μαιευτήρα που μετατρέπει τα δεδομένα σε καθαρό, ασφαλές σχέδιο φροντίδας για την ίδια και το μωρό της.